In 2026 bestaat het Amsterdamse Vossius-gymnasium 100 jaar. Activiteiten worden gepland en er is inspiratie genoeg om de geschiedenis vast te leggen in boekvorm.
Met ruim 200 genodigden is de zaal bomvol en we luisteren ademloos naar het programma rond de presentatie van het boek De school voor ‘Joden’ en ‘Roden’ – Het Amsterdamse Vossius-gymnasium 1940-1945, geschreven door Johannes Houwink ten Cate, oud-leerling en emeritus-hoogleraar Holocaust- en genocidestudies.
De indrukwekkende aula van het gymnasium, met de onaangetaste architectuur, de wandschildering boven het podium, de bol-lampen aan het boogplafond, de ramen die je met een handel moet open zetten, het geeft je het gevoel van weleer… Mij brengt het in gedachten terug naar de uitgelichte periode uit het boek en de Vossianen die hier hun lessen volgden, maar de oorlog niet hebben overleefd.
Het lijstje als dankwoord aan hen die hebben meegedacht, meegewerkt aan dit geschiedenisboek is groot, maar de meeste eer gaat uiteraard uit naar de schrijver die het initiatief heeft genomen om deze belangrijke periode vast te leggen. Welke invloed had de dreiging van de oorlog, de eerste eerlogsjaren, de maatregelen tegen de Joodse leerlingen en leraren en hoe ging de school hiermee om?
In verschillende hoofdstukken wordt chronologisch een overzicht gegeven over de geschiedenis en invloed op het lesgeven en de persoonlijke levens van de jonge leerlingen. Soms werd hun leven onderbroken door onderduik of eindigde die abrupt door zelfmoord onder de dreiging van deportatie. Ze hadden het vooruitzicht van het transport naar concentratiekampen waar ze uiteindelijk door erbarmelijke omstandigheden zouden worden vermoord of als gevolg van verzetsdaden omgebracht.
Alles wordt in het boek toegelicht met afbeeldingen, portretten of documenten. Het is heel fijn dat er veel noten zijn waarnaar verwezen wordt, een goed teken van onderbouwing of bronnen, maar dit waren er wel erg veel wat het lezen soms lastig maakt. Op bladzijde 247 staat voor het nalezen van deze noten een QR-code, welke lijst op Vossius.nl te downloaden is.
De persoonlijke verhalen geven een schokkend beeld over een school in Amsterdam, de leraren en leerlingen, die allen te maken kregen met de oorlog. Joods en niet-Joods, hun verwanten. Overlevend of gestorven tijdens of na 5 mei 1945. Zij allen werden slachtoffer.
Drie hoofdpersonen worden in het boek uitgelicht en daarnaast worden alle slachtoffers chronologisch genoemd, met achterin tevens een alfabetisch overzicht van Leonard Acohen tot Willem Hendrik Zeeman, 142 oorlogsdoden.
Met dit namenoverzicht is een waardevolle bijdrage gedaan aan “noem de namen”, opdat we niet vergeten.
Het boek kost 29,50 en is te bestellen via het Vossius. ISBN 978-90-9040445-5. Hardback 252 pagina’s, rijk geïllustreerd.
[het boek is opgenomen in de onderzoekgids]