September 1944. De bevrijders zijn in aantocht. Het contrast tussen feestende mensen en in paniek vluchtende Duitsers is enorm. Die 5e september ging de geschiedenis in als Dolle Dinsdag, door Ad van Liempt beschreven als Duivelse Dinsdag omdat de feiten van de ontruiming van Kamp Vught veel gruwelijker blijken te zijn dan in veel publicaties eerder werd beschreven. Met twee transporten op 5 en 6 september werden de mannelijke gevangenen vanuit Vught afgevoerd naar Sachsenhausen (en de vrouwen naar Ravensbrück). De meerderheid van hen (meer dan 1900 mensen) heeft de gevolgen daarvan niet overleefd.
8 september 2024 worden in Vught de slachtoffers herdacht met een stille tocht en programma.
In zijn 20e boek over de Tweede Wereldoorlog met de titel ‘Wraak op het verzet’ geeft hij de lezer vooral een overzicht van de persoonlijke verhalen over de laatste dagen in Kamp Vught en de periode daarna. “Ze mogen niet vergeten worden, vind ik- dat is de doelstelling van dit boek”. Tijdens een lezing vertelt Van Liempt over de paniek bij de ontruimingen, de executies, de onmenselijke omstandigheden in de volgepakte goederenwagons en de misdadige dodenmarsen, zie programma. Uit eigen onderzoek is ons gebleken dat ook Leendert van Dijk tot de laatste gevangenen in Kamp Vught behoorde. Onder nummer 10407 werd hij op 15 juni 1944 ingeschreven met de toevoeging “ziek geweest”. [bron Arolsen via Netwerk Oorlogsbronnen]
8 september 1944 komt het tweede treintransport vanuit Vught aan in Sachsenhausen.
Door het Rode Kruis werd in 1946 dit kaartje opgemaakt [bron CBG via Netwerk Oorlogsbronnen]
en op 10 juni 1953 werd in Arolsen onderstaande akte 947 in het Sterbebuch opgenomen.
[bron Ancestry via Annelies Mateboer]
Leendert van Dijk staat als oorlogsdode genoemd op o.a. op de websites van Find-a-grave en door gekoppelde informatie bij Netwerk Oorlogsbronnen is de conclusie: “Leendert van Dijk is dan 32 jaar oud”.
Zijn naam ontbreekt op een fysiek of digitaal monument zoals bij de Oorlogsgravenstichting en de Erelijst Verzet. En dat is correct. Want wat blijkt …
Leendert van Dijk is geen oorlogsdode. In 1957 werd zoals gebruikelijk navraag gedaan bij gemeenten, zijn dossier is in te zien via Open Archieven bij het Nationaal Archief. Daar staat afgevinkt: “tegenwoordig adres”. Met andere woorden: de persoon is in leven en woont in Den Haag. Geen oorlogsdode. Huidige digitale koppeling van bronnen maakt nog maar eens duidelijk dat onderzoek nodig blijft.
Leendert van Dijk, adjudant van de gemeentepolitie Den Haag, geboren in Veenendaal op 14 maart 1912 [akte 52] getrouwd in Den Haag op 15 juni 1938 [akte 17] met Jansje Hoogeveen 1907-1997, overleed in Den Haag op 2 december 1969 [akte A2439], 57 jaar oud.
Aan Ad van Liempt legden wij voor hoe hij denkt over het ‘overlijden’ op 8 september 1944 van Leendert van Dijk. In zijn boek beschrijft hij hoe de administratie van Kamp Vught werd weggesluisd; drie grote koffers met daarin gegevens van de gevangenen kwamen die 8e september aan in Sachsenhausen. Ad vindt dit naast alle treurnis in het boek toch wel het ‘mooiste’ stukje geschiedenis, een soort spannend jongensverhaal. Joop Zwart, Ben Telders en andere verzetshelden konden als ‘schrijver’ op het administratiebureau dossiers laten verdwijnen waardoor er vele levens werden gered. “Ik ben er vrijwel zeker van dat dit document, het ‘overlijden’ van Leendert van Dijk, is opgemaakt om zijn naam op de dodenlijst veilig te stellen. Het is zeker dat hij wel in Vught is geweest, én in Sachsenhausen. Maar door dit handelen heeft hij het overleefd. Dit document toont aan dat het verzet gewerkt heeft”.
Nu we weten dat Leendert dit alles heeft overleefd zou het mooi zijn om alsnog te kunnen achterhalen welke herinneringen hij gedeeld heeft. Update 1 oktober 2024: Dankzij o.a. zijn archiefkaart weten we dat Leendert twee kinderen kreeg. Zijn jongste zoon Bob werd slechts 27 jaar, hij overleed in 1974 na een verkeersongeval. Dochter Loes heeft weinig herinneringen. “Ik was een peuter van 6, maar weet wel dat hij regelmatig werd geslagen met een natte doek op zijn nieren waardoor de kans groot is dat hij mede daardoor jong gestorven is, hij werd slechts 57 jaar.” Over de trein en het ‘overlijden’ in 1944 vult Loes aan: “O, maar mijn vader is uit de trein gevlucht bij Boxtel en heeft daar erg lang in een boom gehangen, hoe lang weet ik niet, ook niet hoe hij later thuis is gekomen”. Ze is ervan overtuigd dat bij aankomst van de trein in Sachsenhausen zijn ‘overlijden’ is opgetekend om zijn ontsnapping te maskeren.
De bronnen met onjuiste informatie van overlijden 1944 zal gevraagd worden dit te corrigeren.
Waardeer dit artikel met een donatie.