80 jaar Vrijheid – Broers Formijn uit Geldermalsen

Op de website Oorlogsslachtoffers uit de gemeenten Buren, Culemborg en West Betuwe van onderzoeker Richard van de Velde worden ruim 600 slachtoffers herdacht.

Daaruit lichten we het verhaal over de broers Formijn uit Geldermalsen. Aanleiding is de grafsteen zoals we die aantroffen bij graf 354 op de Algemene begraafplaats in Deil.

Het grafmonument stond wat scheef, was overgroeid en vuil. De gemeentewoordvoerder werd hierover geïnformeerd, want wat was het beleid voor dit graf? Ondertussen was het Bureau Funeraire Adviezen die samen met Bureau Funeralia voor de gemeente West Betuwe uitvoerig onderzoek deed naar alle graven, waaronder die van oorlogsdoden. Het is belangrijk dat oorlogsgraven in beeld komen en gemeenten het belang zien van behoud. Het uiteindelijke rapport heeft de gemeente openbaar geplaatst, zie LINK.

In het rapport lezen we dat in het graf een burger ligt begraven, een oorlogsslachtoffer, Albert [het overlijdensjaar 1944 staat op de steen foutief], tezamen met zijn oudere broer Jan, een soldaat die overleed in februari 1940. Eigenlijk zou je dus andersom verwachten, maar in Nederland wordt Jan niet gezien als oorlogsslachtoffer; immers de Oorlogsgravenstichting noemt in hun statuten uitsluitend de periode 10 mei 1940 tot 5 mei 1945 van toepassing voor de omgekomen militairen, leden van verzet en nadien ook de Joodse slachtoffers ‘oorlogsslachtoffers’. Alle anderen [burgers, tevens voor- en na de periode dat Nederland officieel in oorlog was] mogen sinds een aantal jaren hun verhaal en naam op hun website krijgen, maar dan als ‘slachtoffer van de oorlog’. In hoeverre is er sprake van erkenning? Het gaat hier niet om aanspraak maken op een geldelijke vergoeding voor een nageslacht, of een overbrenging naar een ereveld waar de kosten voor de Oorlogsgravenstichting zijn, maar erkenning als oorlogsdode, gestorven als gevolg van oorlogshandelen. Die erkenning zou er moeten zijn vanuit Nederland, waar en hoe dat maakt niet uit.

Het zou mooi zijn als beiden zodanig als oorlogsdode gezien worden en de naam van Jan ook op het monument in Enspijk wordt toegevoegd, zodra daar de fouten die sinds 2012 bekend zijn, worden hersteld, zie LINK.

Terug naar het graf. En de website van Richard van de Velde, waaruit bleek dat eerdere pogingen niet hadden geleid tot contact met familie. Gelukkig bleek het met een frisse blik en wat onderlinge contacten alsnog mogelijk: achterneef Albert had zelf nog wat foto’s en ook wat foto’s uit de familie ontvangen.

Met trots tonen we hier hun portretten en het met liefde schoongemaakte graf. Daardoor werd ook het woord ‘verloofde’ duidelijk. In het familiearchief kwamen ook foto’s van haar tevoorschijn met achterop haar naam: Jet Zuijdam.

Uit zijn periode als militair ontvingen we een aantal prachtige plaatjes waarvan we er hier één tonen.

De rest heeft Richard van de Velde op zijn website geplaatst. Daar volgen ook de laatste details die nog duidelijk moeten worden.